Walijski podróżnik Ash Dykes wraz z przewodnikiem Obedem Tembą Tuyumvire i operatorem Willem Perezem przepłynął kajakami blisko 500 mil (ok. 800 km) rzeką Sangha w Basenie Konga. Relacje z wyprawy obejrzały miliony osób na TikToku, ale sukces w sieci wywołał też dyskusję o tym, jak opowiadać o regionie, który zbyt często pokazuje się jako dziki i niebezpieczny.
Trzy tygodnie na Sangha
Sangha to dopływ Konga, płynący przez Kamerun, Republikę Środkowoafrykańską i Republikę Konga. Trzej mężczyźni wyruszyli w dół rzeki przez Basen Konga, drugi co do wielkości las deszczowy świata i ważny ekosystem dla ludzi oraz dzikich zwierząt. Mogli spotkać goryle nizinne i słonie leśne, a miejscowi ostrzegali ich przed hipopotamami.
Największą popularność zdobył półtoraminutowy film, na którym coś porusza wodę pod kajakiem i wypuszcza bąbelki. Przyczyny nie znamy, a nagranie zebrało ponad 8 mln wyświetleń. Widzowie snuli teorie, od hipopotama po wodnego ducha Mami Wata. W serii relacji pojawiły się też dzień spędzony z półkoczowniczym ludem Ba’Aka, zbieranie dzikich owoców, udział w tradycyjnym polowaniu i ucieczka przed rojem pszczół. Gdy po awarii powerbanku ekipa na długo zamilkła, internauci obawiali się najgorszego. Z materiału powstał później dłuższy cykl na YouTubie.
To pierwszy etap projektu Project 6. Dykes ma już na koncie rekordy, m.in. jako pierwszy przeszedł pieszo całą długość Jangcy, co zajęło mu prawie rok. Teraz zapowiada przejazd konno przez Kirgistan w mroźnych warunkach.
Edukacja kontra sensacja
Tuyumvire pochodzi z wioski leśnej koło Parku Narodowego Virunga w Demokratycznej Republice Konga, a po wojnie domowej ponad dekadę spędził w obozie dla uchodźców. Dziś prowadzi z Kigali firmę turystyczną Kumbukumbu Tours i uważa, że odpowiedzialna turystyka może pomagać lokalnym społecznościom. Na wyprawę zgodził się, bo chciał opowiedzieć o regionie szerokiej publiczności. W nagraniach mówił o zagrożeniu dla słoni leśnych, wylesianiu i roli kobiet w polowaniach u Ba’Aka.
Nie wszyscy widzowie szukali jednak wiedzy. Dykes zauważył, że część komentujących czekała na walkę z dziką naturą, a niektórzy obstawiali nawet, jak trójka podróżników zginie. Tuyumvire przyznaje, że trudno było prowadzić narrację bez przesady, skoro odbiorcy oczekiwali sensacji.
Zarzut: „serce ciemności”
Krytycy zwrócili uwagę na język zapowiedzi. Dykes użył w niej sformułowania „heart of darkness”, zaczerpniętego z kontrowersyjnej noweli Josepha Conrada o kolonialnym handlu nad Kongiem. Guy Dieudonne Moukandi N’Kaya, wykładowca z Uniwersytetu Mariena Ngouabiego w Brazzaville, uważa, że takie określenia, podobnie jak „niezbadany”, wymazują ludzi mieszkających tam od wieków. Podkreśla: „Sangha nie jest pusta”. Dodaje, że rzeką od dawna pływają rybacy, handlarze i rodziny w czółnach.
Wątpliwości budzi też, kto zyskał na wyprawie. Zainteresowanie filmami nie przełożyło się na rezerwacje w firmie Tuyumvire, choć jej właściciel mówi, że nie to było celem. Żałuje jednak, że nie dodał wyraźniejszego wezwania do działania, które skierowałoby ciekawość widzów na realną pomoc regionowi. Prowadzi też lokalną organizację Congo Rainforest Fund, zajmującą się zagrożeniami dla lasu, edukacją i miejscami pracy.
Co z tego wynika dla polskiego widza
Dla polskiego czytelnika to przede wszystkim przykład tego, jak media społecznościowe kształtują wyobrażenie o odległych miejscach. Wyprawa Dykesa pokazuje też, że zainteresowanie takimi filmami nie musi oznaczać zainteresowania podróżą. Tuyumvire sam zauważa, że jego widownia nie składała się z podróżników.
Zachęcam do ostrożności osoby, które po obejrzeniu podobnych nagrań myślą o własnej wyprawie. W źródle wyraźnie podkreślono przygotowanie: ekipa mierzyła się z upałem, ryzykiem chorób i pasożytów oraz trudnościami logistycznymi. Przed wyjazdem do tego regionu warto sprawdzić aktualne zalecenia polskiego MSZ i skorzystać z lokalnych przewodników.
- Weryfikuj kontekst – spektakularne ujęcia rzadko pokazują codzienność mieszkańców.
- Zwracaj uwagę na język – określenia w rodzaju „niezbadany” mogą pomijać ludzi, którzy żyją na danym terenie.
- Szukaj lokalnych głosów – to oni najlepiej opisują problemy regionu.
Źródło: Condé Nast Traveler – „A TikToker Went Viral for Kayaking 500 Miles of Congolese River—and Started an Even Bigger Conversation”